Pisząc książkę o Annie Boleyn, bardzo wiele razy natknęłam się na opinie takie jak ta na zdjęciu obok. Opinie takie panują zwłaszcza wśród fanek serialu „Dynastia Tudorów”; Anna Boleyn wyznaczała kierunek mody, spopularyzowała francuskie czepki na dworze angielskim oraz wprowadziła modę na wiszące rękawy. Czy aby na pewno?

Nicolas Sander napisał iż Anna Boleyn była „zwierciadłem i wzorem dla wszystkich na dworze królewskim, jako że zawsze ubrana była ze smakiem i codziennie wprowadzała do swojego stylu jakieś zmiany”[1]. Historycy nie mają problemu z uwierzeniem w słowa Sandera, jeżeli tylko są pozytywne, jak w tym przypadku. Gdy jednak Sander opisuje mankamenty w urodzie Anny lub jej zachowanie, historycy mu nie wierzą. Dziwne, prawda?

Uważam, że nie ma podstaw aby Sanderowi nie wierzyć, cokolwiek by nie pisał. Miał swoich informatów, a informacje o Annie Boleyn, jej wyglądzie i zachowaniu, krążyły od lat wśród Anglików. Anna, pomimo iż nie była piękna z wyglądu, na pewno nadrabiała eleganckim ubiorem, jak stwierdził to Sander. Ale czy to ona wprowadziła francuskie czepki, bądź spopularyzowała na nie modę? Absolutnie nie!

Anna powróciła z Francji w 1522 r. Z relacji naocznych świadków, „można byłoby ją pomylić z Francuzką”. Maniery, strój a może nawet akcent Anny Boleyn wskazywały, że spędziła kilka lat we Francji. Jednak francuskie czepki były popularne zanim Anna stała się szerzej znana na dworze angielskim; często zapomina się, że siostra Henryka VIII, Maria Tudor Brandon, była koronowaną królową-małżonką francuskiego króla, Ludwika XII. Maria spędziła we Francji raptem pół roku, wracając do Anglii w marcu 1515 r. Z całą pewnością nosiła francuskie stroje oraz czepki – można to zauważyć na portrecie ślubnym z Karolem Brandonem (choć portret ten nie powstał za życia Marii) oraz na miniaturze przedstawiającej jej ślub z Ludwikiem XII. Przeglądając portrety kobiet z początku XVI wieku często można zauważyć, że nosiły francuskie czepki. Nie mamy podstaw sądzić, że Anna Boleyn nie nosiła francuskiego nakrycia głowy, jednak w źródłach nie mamy potwierdzenia tej informacji. Portret NPG przedstawia Annę w stylowym czepku na modłę francuską, ozdobionym perłami, jednak portret ten jest wymysłem elżbietanskiej propagandy i nie powstał za życia Anny. Jedyny wizerunek Anny powstały za jej życia, to medal wybity w roku 1534; na medalu tym, Anna nosi angielskie nakrycie głowy. Na swoją egzekucję w roku 1536 Anna również wybrała czepek angielski.

A co można powiedzieć o wiszących rękawach? Zapewne ballada rzekomo napisana przez Henryka VIII o Annie Boleyn odgrywa tutaj swoją rolę ; nie wiadomo jednak czy ‘Greensleeves’ to pieśn o Annie. Kolejnym źródłem jest Jerzy Wyatt, wnuk słynnego poety Tomasza. Wyatt młodszy napisał (w odpowiedzi na dzieło Sandera) że Anna zamiast szóstego palca, miała niewielką deformację na dłoni, a konkretnie na palcu:

„Istotnie, zboku paznokcia jednego z palców znajdował się zalążek innego paznokcia, zdaniem tych, co go widzieli na tyle jednak mały, że koniuszek jednego z pozostałych jej palców mógł go przesłonić.”[2]

Niektórzy historycy powtarzają za Agnes Strickland, pisarką i historyczką działającą w XIX wieku, która napisała, że z powodu tego drobnego (zdaniem Wyatt’a) mankamentu, „Anna zawsze nosiła zwisające rękawy, wspomniane wcześniej przez Chateaubriande’a”[3] które były jej znakiem rozpoznawczym we Francji. Modę na te rękawy kopiowały od Anny pozostałe damy dworu Katarzyny Aragońskiej. Kim był wspomniany Chateaubriand? Według Agnes Strickland, która cytowała z francuskiego manuskryptu, był on jednym z dworzan Franciszka I a więc widział Annę Boleyn na własne oczy. Cytowany przez Strickland Chateaubriand rozpływał się na Anną Boleyn ;

„Miała niezwykły talent do poezji, a gdy śpiewała niczym drugi Orfeusz, nawet wilki i niedźwiedzie by jej przysłuchnęły. Tańczyła także angielskie tańce, podskakując z niezwykłą gracją i zwinnością. Co więcej, wymyśliła także nowe kroki, zwane na jej cześć oraz na cześć tych, z którymi tańczyła. Potrafiła też grywać w popularne gry dworskie. Poza śpiewaniem niczym syrena oraz wtórowaniem sobie na lutni, grywała na harfie lepiej niż sam Dawid, umiała także zagrać na flecie i rebecu. Ubierała się wykwintnie, wprowadzając nowy styl który naśladowały damy dworu francuskiego, lecz żadna z nich swoją gracją nie dorównywała jej, która mogła rywalizować z samą Wenus.”[4]

Agnes Strickland nie wiedziała jednak, że cytowany przez nią Cheateaubriand nie był naocznym świadkiem wydarzeń na dworze francuskim. John Lingard zwrócił uwagę, że ‘Cheateaubriand’ w rzeczywistości był fikcyjnym bohaterem stworzonym przez pewnego Anglika w 1837 roku. Strickland cytowała więc z powieści historycznej[5].

Tak więc Anna Boleyn na pewno nie wprowadziła mody  na francuskie czepki i zwisające rękawy – te elementy ubioru weszły do kanonu angielskiej mody jeszcze zanim Anna Boleyn stała się jedną z najpopularniejszych kobiet w okresie 1526-36. Nie ulega jednak wątpliwości, że Anna ubierała się elegancko – istnieją zapisy ubrań i materiałów które zamawiała w latach 1529-32 oraz w 1536.

Istnieją szczegółowe opisy dwóch strojów zamówionych dla Anny w roku 1530. Jeden z nich to „peleryna z czarnej satyny z szerokimi rękawami i podszewką z tego samego materiału, której kołnierz i rąbek wykończono atłasem w tym samym kolorze, długości trzech i trzech czwartych jarda. Drugim jest czarna koszula nocna (podomka) na czarnej tafcie, wykończona atłasem.”[6]

Poza tym istnieją także rachunki od stycznia do kwietnia 1536, Ives podaje; „Anna kupiła suknie z płowego aksamitu obszytego czarnym futrem z karakuł, z aksamitu bez elementów futrzanych, z adamaszku i satyny obszytej gronostajem; suknię z ręcznie tkanego sukna, dwie z czarnego aksamitu, jedną z czarnego adamaszku, jedną z białej satyny i drugą ze szkarłatnymi rękawami; suknię z purpurowego złotogłowiu obszytego srebrem i satynę w kolorze goździkowego różu z Brugii do wszycia w rękawy sukni z gęsto przetykanego złotem atłasu. Było jeszcze osiem koszul nocnych, dwie haftowane i jedna z ręcznie tkanego sukna obszytego gronostajem; do tego trzy peleryny z czarnej satyny z Brugii, haftowanej płowej satyny i z czarnej tkaniny obszytej czarnym suknem saraceńskim.”[7]

Do tego dochodziły buty i pantofle z czarnego aksamitu, rękawy i nakrycia głowy wysadzane kamieniami szlachetnymi oraz droga biżuteria. Anna Boleyn z całą pewnością mankamnety w urodzie skrywała bogatymi strojami, choć naoczni świadkowie komentowali, że Anna wyglądała lepiej gdy ubierała się skromniej – możliwe, że przesadzała z ilością bogatych dodatków czy ozdób.

Co ciekawe, w istniejących rachunkach Anny Boleyn nie pojawiają się żadne elementy wskazujące na jej zainteresowanie literaturą. Żadnych wydatków na książki i manuskrypty – większość jej wydatków to wydatki na kunsztowne stroje i biżuterię oraz długi zaciągane podczas gry w karty (choć Anna najczęściej wygyrywała w karty z Henrykiem i jego kompanami). Ciekawe.