Archive for » January, 2011 «

Dzień w którym Anna Boleyn straciła ‘swojego zbawiciela’

W tym dniu w historii, 29 stycznia 1536 r. królowa Katarzyna Aragońska została pochowana w Katedrze Peterborough. Nie została jednak pochowana z honorami należnymi królowej – ten tytuł bowiem straciła kilka lat wcześniej, ale jako  Księżna Wdowa – tak tytułowano ją po śmierci pierwszego męża, Artura Tudora.

29 stycznia to również dzień w którym  Anna Boleyn poroniła dziecko, prawdopodobnie płci męskiej. Czy był to oficjalny początek końca Anny? Czy Henryk VIII już wtedy zaczął obwiniać żonę o brak męskiego potomka? Na te i inne pytania postaram się odpowiedzieć w tym artykule.

Kolejna ciąża i poronienie

Anna Boleyn w serialu dokumentalnym Davida Starkey 'Sześć żon Henryka VIII', w tę rolę wcieliła się Julia Marsen

Pod koniec 1535 r. Anna Boleyn wiedziała na pewno, że spodziewa się kolejnego dziecka. Jej związek z Henrykiem VIII był opisywany jako ‘radosny’ i nic nie wskazywało na jakiekolwiek problemy pomiędzy nimi.  Jeżeli Anna była zazdrosna o kochanki męża – teraz, będąc w ciąży – mogła odrzucić swe niepokoje na bok : gdyby bowiem urodziła syna, jej pozycja byłaby pewna i niczym nie zagrożona.

Początek stycznia 1536 r. był dla Anny  i Henryka VIII tryumfem : 7 stycznia zmarła Katarzyna Aragońska : Anglia miała więc jedyną prawowitą Królową – Annę Boleyn – a Henryk VIII mógł przystąpić do odbudowania nadszarpniętych stosunków z Cesarzem Karolem V, siostrzeńcem jego pierwszej żony. Dodatkowo świadomość że Anna spodziewała się dziecka, na pewno dodawał i Henrykowi i Annie pewności siebie, co oboje zademonstrowali paradując w żółtych strojach symbolizujących radość – co rozgniewało cesarskiego ambasadora Chapuysa.

Niestety, styczeń obfitował też w wydarzenia które doprowadziły Annę do rozpaczy : 24 stycznia Henryk VIII ulegl cieżkiemu wypadkowi podczas turnieju, w wyniku którego był nieprzytomny przez dwie godziny. Anna doznała szoku gdy dowiedziała się że jej mąż może nawet umrzeć. Nie tylko to przyniosło jej cierpienie : nakryła Henryka VIII gdy na jego kolanach siedziała Joanna Seymour, co tylko pogorszyło jej stan : ‘kiedy ja noszę Twe dziecię, Ty zabawiasz się z panną Seymour!’ wykrzyknęła poniżona Anna, na co Henryk zareagował uspokajając ją.

Te wydarzenia doprowadziły do poronienia dziecka którego Anna się spodziewała. 10 lutego Chapuys opisał płód jako ‘trzy i pół miesięcznego chłopca’.  Charles Wriothsley w kronice zanotował iż był to chłopiec, a królowa Anna twierdziła iż ‘była w piętnastym tygodniu ciąży’.  Profesor Eric Ives twierdzi, że określenie płci dziecka opierało się jedynie na przypuszczeniach : płeć można określić nie wcześniej niż około siedemnastego tygodnia.

Było jednak coś niepokojącego i tajemniczego w relacjach o poronieniu : jeżeli wierzyć słowom katolika na wygnaniu  Nicolasa Sandera, Anna poroniła ‘bezkształtną masę ciała’ – płód był zdeformowany. Skąd jednak Sander mógł o tym wiedzieć, skoro nie był osobiście obecny na dworze w tamtym czasie, a jeżeli nawet by był – miał zaledwie 6 lat. Wiemy, że Sander był wrogiem Anny i przedstawiał ją w jak najgorszym świetle . Profesor Eric Ives  argumentuje :

‘Zdeformowany płód nie został wspomniany w czasie późniejszych rządów Henryka, kiedy to imię Anny pokryło się hańbą. Podczas panowania Marii, kiedy istniały szanse jak i motywy aby oczernić  Annę, istotne anty-Boleynowskie materiały dostępne w Anglii milczały na ten temat. Również bardziej ostre w krytyce europejskie katolickie źródła nie stwierdziły istnienia takich raportów, byly one nieznane także dla Williama Thomasa, protestanckiego pisarza znanego z wrogości wobec Anny. W obliczu braku spójności dowodów, historia napisana czterdzieści lat po tym wydarzeniu musi zostać uznana za nieprawdziwą biorąc pod uwagę pogląd lansowany przez Sandera, jakoby Anna sama była zniekształconym potworem.  Pogląd ten jest równie bezwartościowy jak jego twierdzenie, iż Henryk VIII był ojcem Anny. 

Zgadzam się z Ivesem w tym punkcie – nie ma najmniejszych dowodów na poparcie tezy Sandera o zdeformowanym płodzie, tak samo jak nie ma dowodów że Anna miała sześć palców lub trzy sutki. Według popularnych szesnastowiecznych przesądów, jakiekolwiek nieprawidłowości w rozwoju dziecka były wyrazem Bożego niezadowolenia nad jego rodzicami – w tym wypadku Annę Boleyn oskarżano o czary, dlatego też jej dziecko miało być ‘zdeformowane’. Jednak ‘bezksztaltna masa ciała’ nie była użyta jako dowód przeciwko Annie podczas jej procesu, co pozwala sądzić iż płód nie był zdeformowany.

Dlaczego Anna poroniła?

W dzisiejszych czasach wiedza na temat przebiegu ciąży i porodu jest nieporównywalnie większa niż ta dostępna ludziom w XVI stuleciu. Kiedyś wierzono, że za jakiekolwiek problemy z płodnością odpowiada jedynie kobieta! Dziś wiemy jak bardzo niedorzeczne jest to twierdzenie. Historycy zastanawiają się dlaczego Anna Boleyn miała trudności w donoszeniu ciąży – według niektórych źródeł w sumie byla w ciąży cztery razy, według innych trzy.  Obecnie  wśród powodów poronienia podaje się m.in. :

-  problemy związane z macicą : wrodzone wady, niewydolność szyjki macicy, mięśniaki, endometrioza – rozrost błony śluzowej macicy (endometrium),

- choroby zakaźne matki (chlamydioza, toxoplazmoza, zakażenie HSV, różyczka, listerioza)

- czynniki immunologiczne

- czynniki psychiczne – urazy i wstrząsy psychiczne

- Gdy przyszła mama ma grupę krwi Rh ujemną a ojciec dziecka Rh dodatnią, to mówi się wówczas o istnieniu tzw. niezgodności serologicznej. Do konfliktu serologicznego dochodzi wówczas, gdy dziecko odziedziczy Rh ojca i jego krwinki w czasie ciąży przenikną do krwioobiegu matki podczas porodu lub poronienia. Wówczas organizm matki zaczyna wytwarzać przeciwciała przeciwko krwinkom płodu. Wytworzone przeciwciała stają się groźne najczęściej w kolejnej ciąży i mogą doprowadzić do tzw. choroby hemolitycznej (ciężkiej niedokrwistości) u noworodka pod warunkiem, iż dziecko ponownie odziedziczyło dodatni czynnik Rh.

Dziś możemy jedynie zgadywać co było przyczyną poronienia, ale słowa samej Anny Boleyn do Henryka VIII wskazują, że cierpiała gdy widziała męża z innymi kobietami. Bardzo możliwe jest więc, że przyczyna utraty dziecka leżała w psychice i stałym stresie na jaki narażona była Anna Boleyn.

Wpływ utraty dziecka na relacje między Anną Boleyn a Henrykiem VIII

Henryk VIII wiązał silne nadzieje z kolejną ciążą Anny, jednak nie ma żadnych powodów aby uznać, że po poronieniu król przekreślił szanse żony na ponowne zajście w ciążę. Według G.W. Bernarda, autora najnowszej książki pod tytułem ‘Anne Boleyn: Fatal Attractions’ Henryk tak bardzo przejął się słowami Anny o tym iż ‘złamał jej serce wdając się w kolejne romanse’ i poczuł się winny utracie dziecka, oraz został z żoną aby ją pocieszyć. Również Eric Ives pisze, że

‘Poronienie z 29 stycznia nie było ani ostatnią szansą Anny, ani punktem w którym Jane Seymour zastąpiła ją  w oczach Henryka. Jednakże poronienie to  znów postawiło Annę w delikatnej pozycji.’ 

A co z zanotowanymi słowami Henryka iż ‘z tego związku Bóg nie da mu syna’? Po raz kolejny zacytuję tu profesora Ivesa który znów uderza w samo sendo :

‘Henryk podkreślił raczej wolę Boga niż samą porażkę Anny’.

Podobizna Anny Boleyn, Wenzel Hollar (1607-1677)

To prawda, że strata dziecka była dla Anny i Henryka ogromnym ciosem. Henryk po raz kolejny uświadomił sobie że nie ma męskiego potomka, a jak zwraca uwagę prof. Ives ‘to właśnie bezdzietność stanowiła dowód że jego poprzednie małżeństwo z Katarzyną Aragońską było nieważne, czy więc teraz jego związek z Anną był nieważny?’. Prawdopodobnie dla Henryka było to bolesne przypomnienie o jego pierwszej żonie która nie była w stanie urodzić mu syna, w związku z tym zaczął – jak to zwykle Henryk – szukać przyczyn w Bożym niezadowoleniu. Anna natomiast cierpiała jak każda matka oczekująca narodzin upragnionego maleństwa, ale nie tylko to zaprzątało jej głowę. Doskonale wiedziała jak ważny dla Henryka jest syn. W Anglii żadna kobieta nie rządziła samodzielnie – jedynym przykładem była Cesarzowa Matylda, której rządy pogrążyły kraj w wojnie domowej, a jak o tym wspomina David Starkey ‘dla Henryka wojna domowa była drażliwym tematem’ : dynastia Tudorów była nowa na tronie, a koronacja jego ojca położyła kres trzydziestoletniej wojnie domowej. Brak męskiego potmoka niósł więc poważne ryzyko, że historia się powtórzy i Anglia po raz kolejny stanie w obliczu wojny, której nikt nie chciał. Anna wiedziała że dopóki nie urodzi syna, jej pozycja u boku krola jest bardzo delikatna.

Jednak jeszcze do około 18 kwietnia, czyli trzy miesiące po poronieniu, Król dawał Annie liczne dowody uznania : m.in. zaprosił Chapuysa w nadziei że ten wreszcie uzna Annę jako jego prawowitą małżonkę. Osobiście uważam, że kiedy Henryk VIII zastanawiał się jak przekonać cały świat że Anna Boleyn jest jego żoną i matką następczyni (oraz ewentualnych natepców, czyli dzieci ktore jeszcze się urodzą) tronu, w głowach wrogów Anny zrodził się pomysł, że królową można zastąpić. W oczach wielu Henryk VIII nie był mężem Anny, lecz wdowcem po śmierci Katarzyny Aragonskiej, co umożliwiało mu poślubienie kolejnej kobiety bez posądzenia o bigamię. Sam Henryk – tak podatny na manipulację oraz stale szukający wytłumaczenia sytuacji w wyrokach boskich – wkrótce zaczął rozmyślać że pozbycie się Anny utorowałoby mu drogę do kolejnego małżeństwa. Mająca zostać jedynie kochanką Joanna Seymour nagle stała się realną kandydatką na żonę numer trzy.

Wpływ utraty dziecka na upadek Anny

Począwszy od 23 kwietnia 1536 r. uruchomiła się lawina wydarzeń ostatecznie przesądzająca o losie Anny Boleyn : Królowa oraz pięciu innych mężczyzn – w tym jej wlasny brat – została oskarżona o cudzołóstwo, kazirodztwo, czary oraz zdradę stanu.

Wszystko wskazuje na to,że poronienie Anny w styczniu 1536 r. nie przesądziło o jej upadku, ale na pewno był jednym z wielu czynników decydującym o jej śmierci w maju tego samego roku.

Czy Henryk VIII wierzył w winę żony czy też po prostu pragnął się jej pozbyć wiedząc że jest niewinna? Sczerze mówiąc – nie potrafię odpowiedzieć na to pytanie. Z jednej strony – Henryk zawsze miał kontrolę nad tym co dzieje się w jego królestwie, zwłaszcza jeżeli sprawy dotyczyły jego żon :

- gdy Katarzyna Howard została oskarżona o niemoralne prowadzenie się przed ślubem, Henryk nie uwierzył w jej winę i nakazał rozpoczęcie śledztwa mającego ne celu oszczyszczenie (a nie pogrążenie)  jego młodej żony z zarzutów : niestety w toku śledztwa okazało się – ku rozpaczy Henryka – że Katarzyna nie tylko prowadziła się niemoralnie przed ślubem, ale na dodatek zdradziła króla po ślubie, co ostatecznie przypieczętowało jej los : młoda królowa została ścięta toporem ;

- ostatnia żona Henryka, Katarzyna Parr, również o mały włos a skończyłaby na szafocie : jako gorliwa protstantka, została oskarżona o herezję. Jak jednak zareagował na to Henryk? Nie od razu uwierzył, lecz zlecił zbadanie sprawy i wydał pozwolenie na przesłuchanie żony. Tylko zdrowy rozsądek uchronił Katarzynę Parr przed śmiercią – ostatecznie król nie wysłal jej do Tower i umarł pozostawiając jej bogactwo i tytuł Królowej Wdowy.

Jaki z tego nasuwa się wniosek? Henryk na pewno nie chciał krzywdzić swoich żon :  zanim podjął pochopną decyzję starannie badał sytuację. Domyślam się jedynie, że jeżeli Katarzyna Aragońska chciałaby uznać się za Księżną Wdowę, otrzymalaby honory i przyjaźń króla, jednak jej duma i upór pogrążyły ją w biedzie i zapomnieniu, ale zawsze można było obwinić króla o swoją niedolę. Co jednak mozna powiedzieć o Annie? Możliwe że Henryk uwierzył w zapewniania jej wrogów, że faktycznie zdradziła go z kilkoma mężczyznami : w końcu była piękna i znała sztukę uwodzenia : jednak Henryk wiedział też że Anna jest przede wszystkim inteligentna i na pewno jako Królowa zdawała sobie sprawę jak niemądrze byłoby mieć kochanków!

Tak czy inaczej, historia Anny Boleyn miała tragiczny finał – 19 maja 1536 r. kobieta dla której Henryk VIII ryzykował wojną oraz odłączył się od kościoła katolickiego stanęła na szafocie, wygłosiła krótką mowę wychwalającą zalety swojego męża i kilka minut później została ścięta ostrym mieczem z Calais.

Pomimo że za życia Anna nigdy nie była popularna, jej śmierć wywołała szok i zgorszenie, gdyż Henryk VIII zdawał się nie przejmować iż jego żona zdradziła go ‘około setką mężczyzn’ jak sam zwierzył się swemu nieślubnemu synowi, Henrykowi Fitzroyowi. Król z ochotą przygotowywał się do kolejnego małżeństwa – 11 dni po śmierci Anny, Henryk poślubił Joannę Seymour którą nazywał swą pierwszą żoną.

Jestem ciekawa Waszych opinii – myślicie że brak męskiego potomka przyczynił się do upadku Anny Boleyn? Czy gdyby Anna urodziła syna, Henryk nigdy by się jej nie pozbył?

The King is dead. Long live the King!

Henryk VIII , portret Hansa Holbeina

Nie do końca wiedziałam jaki tytuł nadać temu artykułowi, bowiem dzisiejsza data – 28 stycznia, to data dwóch przełomowych wydarzeń w historii dynastii Tudorów.

28 stycznia 1457 r. na świat przyszedł Henryk VII, pierwszy koronowany król z dynastii Tudorów, ojciec Henryka VIII.

Również 28 stycznia, lecz 1547 zmarł król Henryk VIII, i to na tym wydarzeniu skupię się w tym artykule.

Król Henryk VIII zmarł w Pałacu Whitehall, mając 55 lat. Już od jakiegoś czasu zmagał się z problemami zdrowotnymi takimi jak otyłość, ropiejący wrzód na nodze, liczne przeziębienia oraz melancholia czy napady gniewu. Jak to się stało, że z wysportowanego, zdrowego młodzieńca Henryk VIII zmienił się w otyłego i niedołężnego starca cierpiącego na paranoję?

Wielu ciekawych informacji na temat zdrowia Henryka VIII dostarcza nam książka Roberta Hutchinsona ‘Ostatnie dni Henryka VIII’ oraz program telewizyjny ‘Inside the body of Henry VIII’ (‘Wewnątrz ciała Henryka VIII’) w którym historyk dr. Lucy Worsley, biograf Henryka VIII Robert Hutchinson oraz doktor Catherine Hood starają się odpowiedzieć na nurtujące pytania odnośnie faktycznego stanu zdrowia Henryka VIII.

Podstawowe pytania na temat zdrowia króla to przede wszystkim :

Czy cierpiał na syfilis?

Czy powodem jego otyłości mogła być cukrzyca?

Dlaczego Katarzyna Aragońska i Anna Boleyn miały tyle problemów z donoszeniem ciąży?

Czy wypadek podczas turnieju 24 stycznia 1536 mógł spowodować zmiany w psychice?

Na te i inne pytania postaram się odpowiedzieć w tym artykule.

Zdrowie Henryka VIII

W 1514 r. w wieku 23 lat, Henryk VIII zachorował na ospę wietrzną. Gorączka oraz pechęrze wypełnione płynem ustrojowym pojawiają się na ciele człowieka podczas tej choroby.  Pomimo ataku młody Król szybko się wyleczył, co wskazuje na to iż jego  organizm był silny.

Kilka lat później, 33-letni Henryk zachorował na malarię która spowodowała m.in. wysoką gorączkę i bóle głowy. W czasach Tudorów malaria była chorobą epidemiczną. Według dr. Catherine Hood :

‘Symptomy malarii to zimne dreszcze, wysoka gorączka i poty. Symptomy zazwyczaj powracają co 3, 4 dni a każdy atak trwa około 8 godzin.’

Dr. Lucy Worsley dodaje :

‘Począwszy od 1521 , raporty o stanie zdrowia Henryka VIII donoszą iż cierpiał on na ponawiające się ataki chronicznej malarii.’

Wypowiedzi te wskazują, że malaria przerodziła się w chorobę chroniczną. Biorąc pod uwagę jak ciężka jest to choroba, Henryk VIII musiał bardzo cierpieć. Nic więc dziwnego, że popadł w paranoję dotyczącą własnego zdrowia – brak męskiego potomka był zatem nie tylko kaprysem, ale też realnym zagrożeniem dla ciągłości dynastii.

W wieku 36 lat, Henryk VIII zaczął cierpieć na żylaki spowodowane noszeniem podwiązek.

Syfilis?

Syfilis (inaczej zwany też kiłą) to choroba przenoszona drogą płciową, nieleczona prowadzi do uszkodzenia układu nerwowego, utraty wzroku, zaburzeń psychicznych, uszkodzenia układu krążenia, kości, stawów i narządów miąższowych, a także w niektórych przypadkach może być przyczyną śmierci. Ponadto w przebiegu ciąży kobiety chorej na kiłę dochodzi do wewnątrzmacicznego zakażenia płodu bakteriami znajdującymi się we krwi matki. Może dojść do śmierci wewnątrzmacicznej płodu lub dziecko może urodzić się z poważnymi wadami rozwojowymi.

Jak leczono kiłę w czasach Tudorów? Chorym podawano rtęć która wywoływała ‘ślinienie i pocenie się, co lekarze w tamtym okresie uważali za proces oczyszczania organizmu’ jak mówi o tym Robert Hutchinson.

Kiła mogłaby być odpowiedzią na pytanie dlaczego Katarzyna Aragońska i Anna Boleyn  miały problemy z donoszeniem ciąży – Henryk VIII przekazywał im swoją chorobę, a one o tym nie wiedziały. Jednak Robert Hutchinson odrzuca tezę iż Henryk VIII cierpiał na kiłę – nie ma żadnej wzmianki o leczeniu go rtęcią (leczenie trwało zazwyczaj około 6 tygodni co wiązałoby się ze zniknięciem króla z dworskiego życia).

Również dzieci Henryka : Maria, Elżbieta i Edward – nie były leczone na kiłę (choroba przenosiła się z matki na dziecko) więc tezę o chorobie wenerycznej Henryka można uznać za niepoparte dowodami spekulacje.

Sport

Młody Henryk VIII uwiebiał uprawiać sport : turnieje, tenis, wrestling  oraz polowania były jego ulubionymi formami aktywnego wypoczynku. Niestety, sport wiązał się również z urazami których doświadczył król.

W 1524 r. podczas turnieju, Henryk VIII zapomniał opuścić przłbicę swego hełmu i doznał poważnych obrażeń głowy – mógł nawet stracić oko! Od tego wypadku Henryk już zawsze cierpiał na nawarcające, uporczywe migreny.

W 1527 r. Henryk VIII doznał urazu stopy podczas gry w tennis (który był bardzo popularnym sportem w Anglii). Król miewał także problemy z kością piszczelową – możliwe ze było to spowodowane polowaniami lub – co bardziej prawdopdobne – turniejami. Cierpiał takze na bolesne zapalenie kości.

Jak już pisałam kilka dni temu, 24 stycznia 1536 r. Henryk VIII uległ poważnemu wypadkowi podczas turnieju – tym razem również miał dużo szczęścia ponieważ przeżył (dzięki zbroji) , jednak był nieprzytomny przez 2 godziny! Do dzisiaj historycy spekulują, czy wypadek ten mógł doprowadzić do zmian w psychice Henryka? Wiele wskazuje na to, że tak – od tamtej pory król cierpiał na częste napady gniewu, melancholię, być może też depresję.

Od 1536 r. Henryk VIII zaczął mieć poważne problemy z nogami : utworzyła się ropiejąca rana. Tak dumny ze swoich ‘pięknych nóg’ Henryk teraz miał z nimi poważne problemy. Ponoć woń ropiejącej rany była tak silna, ze można ją było wyczuć z odległości trzech pokoji! Wielu dworzan dziwiło się, że przy tak slabym stanie nóg, król w ogóle wychodził z łóżka. Gdyby Henryk VIII nie był królem, lekarze zapewne zaproponowaliby amputację : jednak tylko około 10% pacjentów przeżywało ten zabieg, który bardziej przypominał krwawą rzeź niż operację. Nikt nie odważył się zaproponować amputacji królowi, ponieważ prawdopodobnie by jej nie przeżył.

Co jadł Henryk VIII?

Henryk VIII w 1542 r. , portret Hansa Holbeina

Pod koniec swojego życia, Henryk VIII w niczym nie przypominał idealnie zbudowanego, przystojnego młodzieńca który kiedyś był. Rana na nodze uniemożliwiała królowi poruszanie, czyniąc niemożliwym uprawianie sportu.

W młodości Henryk jadł dużo, ale spalał kalorie uprawiając sport – po 1536 roku natomiast Henryk nadal lubił dobrze zjeść, ale nie był fizycznie aktywny, co doprowadziło go do otyłości.

Henryk chętnie jadł mięso – m.in sarninę, drób, wieprzowinę. Za dworski przysmak uchodził gulasz z wróbli. W Anglii nie piło się wody – było to postrzegane jako przejaw słabości oraz zła wróżba na przyszłość. Najpopularniejszym napojem było wino oraz piwo ; a także specjalnie przygotowany alkohol z przyprawami podawany na słodko. Czy król jadł warzywa? Nie, ponieważ uważano iż warzywa nie są potrzebne w codziennej diecie (twierdzono że nie da się ich strawić) oraz że są ‘zarezerwowane’ jako posiłek dla ubogich. Henryk jadł także truskawki.

Taki niezdrowy styl życia w dużej mierze przyczynił się do problemów Henryka VIII. Prawdopodobnie cierpiał on na cukrzycę (świadczą o tym symptopmy takie jak otyłość, zatwardzenie, problemy ze wzrokiem, rany na nogach,wysokie ciśnienie).

Śmierć

Dziś ciężko stwierdzić na co dokładnie zmarł Henryk VIII. Wielu wciąż twierdzi iż zmarł na kiłę, jednak – tak jak już wspomniałam wyżej – nie ma na to przekonujących dowodów. Pod koniec 1546 r. Henryk był już słabego zdrowia, i przebywał w swych komnatach, wiedząc prawdopodobnie że jego godzina wkrótce wybije.

Król zmarł w Pałacu Whitehall 28 stycznia 1547 r., pozostawiając swoją wolę ; jego następcą był zaledwie dziewięcioletni syn Edward.

Według niektórych źródeł (osobiście uważam że są te jedynie legendy) ciało Henryka VIII leżące w trumnie pękło, wylewając płyny ustrojowe i krew, ktorą zlizały psy. Miała się w ten sposób sprawdzić przepowiednia według której ‘psy lizać będą jego (Henryka) ciało za czny ktorych się dopuścił’. Jak było naprawdę – dzisiaj już się nie dowiemy.

Król został pochowany w Kaplicy Św. Jerzego w Windsorze, obok trzeciej żony, Joanny Seymour.

Anglia po śmierci Henryka VIII

Henryk wyznaczył na swojego następcę kilkuletniego Edwarda, który jednak nie mógł sam sprawować władzy z racji młodego wieku. W jego imieniu rządził Lord Protektor Edward Seymour, wuj króla i brat jego zmarłej matki. Niestety, Edward VI zmarł w wieku zaledwie 15 lat, pozostawiając tron Joannie Grey, zwanej dziewięciodniową królową. Joanna została ścięta przez Marię Tudor, która wkrótce wstąpiła na tron i władała samodzielnie. Pięć lat rządów katolickiej Marii Tudor wywołały niezadowolenie, zwłaszcza wśród protestantów, którzy byli masywowo zabijani – w ten sposób Maria otrzymała przydomek ‘Krawawej’. Po bezpotomnej śmierci Marii, na tron wstąpiła Elżbieta Tudor, córka Henryka i Anny Boleyn. Elżbieta stala się jedną z najlepszych i najwybitniejszych monarchów jakich Anglia kiedykolwiek miała.

Elżbieta nigdy nie wyszła za mąż oraz nie miała dzieci – po jej śmierci na tron wstąpił Jakub I Stuart.

Źródła:

1. ‘Inside the body of Henry VIII’

2. ‘The Last Days of Henry VIII’ : Robert Hutchinson

Małżeństwo Anny Boleyn i Henryka VIII

W tym dniu w historii 25 stycznia 1533, Anna Boleyn i Henryk VIII pobrali się, po 7 latach czekania na rozwód Heryka z pierwszą żoną, do którego nota bene i tak nie doszło. Czy tak długo oczekiwane małżeństwo było szczęśliwe? Jaką żoną była Anna?

Zanim się pobrali

Henryk VIII i Anna Boleyn : woskowe figury

Przygotowania do rozwodu rozpoczęły się w lutym 1528 r. kiedy Stefan Gardiner i Edward Fox zostali wysłani do Rzymu aby omówić ‘Wielką Sprawę’ jak wtedy wypowiadano się o anulacji małżeństwa z Katarzyną Aragońską. Sytuacja jednak nie rozwinęła się tak jak tego oczekiwał Henryk VIII – papież nie zamierzał dać pozwolenia na rozwód, dlatego też Henryk i Anna byli niezwykle podenerwowani. Po kilku latach długich i wyczerpujących starań o rozwód, Henryk VIII postanowił przestać czekać i wziąć się do działania. W lutym 1531 r. Henryk ogłosił się ‘głową kościoła’ na tyle na ile ‘prawo zezwala’, a wiosną tego samego roku Pałac w Yorku został przebudowany, na potrzeby królowej, lecz nie Katarzyny a Anny. Podczas obchodów Nowego Roku, Anna i Henryk wymieli się prezentami, a dar od Katarzyny Aragońskiej został odesłay. Rok 1532 był trumfem Anny Boleyn – we wrześniu została mianowana Markizem Pembroke – stała się w ten sposób nabardziej wpływową (po królowej) kobietą na dworze. Cromwell zajął się rozbudowaniem komnat w Tower of London na potrzeby koronacji. W październiku królowa Katarzyna Aragońska została zmuszona do oddania klejnotów królewskich, aby Henryk mógł podarować je Annie. W listopadzie Anna Boleyn została oficjalnie przedstawiona Franciszkowi I, królowi Francji, jako przyszła małżonka i królowa Anglii. W drodze powrotnej, Henryk i Anna skonsumowali swój związek, i według kronikarza Hall’a – pobrali się 14 listopada 1533.

Małżeństwo

Sekretny ślub Henryka VIII i Anny Boleyn : scena z serialu 'Dynastia Tudorów' (SHOWTIME)

Około grudnia 1532 r. Anna Boleyn podejrzewała, iż spodziewa się dziecka. Oficjalną datą sekretnego małżeństwa jest 25 stycznia 1533 r. Już w lutym było wiadomo na pewno, że Anna jest w ciąży – wyznała Tomaszowi Wyattowi, iż ma ‘dziką ochotę na jabłka’ która według króla stanowiła ‘dowód iż jest brzemienna’. Już wkrótce, Katarzyna Aragońska została poinformowana iż nie jest królową, lecz ‘Księżną Wdową’ – ten tytuł przysługiwał jej po śmierci pierwszego męża, Artura Tudora. Katarzyna odmówiła zaakceptowana nowego tytułu, twierdząc iż została namaszczona i koronowana, i nic tego nie zmieni. W Niedzielę Wielkanocną Anna Boleyn wzięła udział w mszy już jako Królowa. 1 czerwca natomiast została oficjalnie koronowana, będąc w zaawansowanej ciąży.

Kiedy emocje po wspanialej koronacji opadły, Anna Boleyn zaczęła przygotowywać się do porodu. Według zwyczaju, na kilka tygodni przed spodziewanym rozwiązaniem, kobieta wycofywała się z dworskiego życia, zajmując specjalnie przygotowane dla niej komnaty. Anna Boleyn zajęła swoje komnaty 26 sierpnia. Na poród nie czekała długo – już 7 wrzesnia 1533 r. na świat przyszła księżniczka Elżbieta. Narodziny córki nie przyniosły Henrykowi radości – a raczej, nie tak wielkiej radości jaką przyniosłyby narodziny syna. Henryk bowiem był przekonany, że Anna urodzi mu chłopca, przyszłego następcę tronu. Jak na to wskazuje Eric Ives, głównym powodem koronacji Anny był fakt, że spodziewała się ona dziecka. Henryk pragnął aby jego syn miał pełne prawo do tronu, dlatego też postanowił koronować Annę – aby nikt nie mial wątpliwości iż tron należy się własnie jej synowi. Ciężarna Anna stanowiła obietnicę, jednak narodziny córki postawiły ją w delikatnej pozycji. Gdyby we wrześniu Anna urodziła chłopca, wówczas nawet jej wrogowie musielby przyznać iż jest ona prawowitą żoną i królową Henryka VIII. Według wielu, to właśnie narodziny Elżbiety stanowiły pierwszy kryzys w związku Henryka i Anny. Jednak wg. Erica Ivesa, pomimo rozczarowania, Henryk VIII nadal był zakochany w Annie i jak mówiły o tym jej dwórki w październiku 1533 – ‘król wolałby żebrać od drzwi do drzwi, niż opuścić nowo poślubioną żonę’.

Anna Boleyn i jej nowonarodzona córka : scena z serialu 'Dynastia Tudorów'

Według Alison Weir, małżeństwo Henryka i Anny nie należało do szczęśliwych. Przed ślubem oboje byli sobą zafascynowali i zakochani, jednak po ślubie emocje opadły. Według wielu źródeł, Henryk zmienił swój stosunek do Anny po narodzinach Elżbiety. Nic jednak bardziej mylnego – pomimo że Anna rozczarowała Henryka narodzinami córki, to jednak oboje wciąż pozostawali szczęśliwi. W końcu było to ich pierwsze wspólne dziecko i liczyli że Anna wkrótce będzie w ciąży ponownie.

Tak też się stało, w 1534 r. Anna Boleyn była w drugiej ciąży. Obliczono że dziecko przyjdzie na świat w sierpniu, a więc musiało zostac poczęte mniej więcej w listopadzie, dwa miesiące po narodzinach Elżbiety. W tym okresie Anna i Henryk cieszyli się spokojem i ciągle byli sobie oddani. Niestety, Anna Boleyn nie urodziła dziecka którego się spodziewała. Nie wiemy jak zakończyła się ta ciąża – być może doszło do poronienia (najbardziej prawdopodobna wersja) lub przedwczsenych narodzin martwego dziecka. Według innej, zaskakującej teorii – Anna cierpiała na ‘ciążę rzekomą’. Tak czy inaczej, w 1534 r. rozpoczęły się problemy w małżeństwie Anny  i Henryka.

Król wziął sobie kochankę, o której nie wiemy nic poza tym że była ‘ładna’. Anna Boleyn nie była zadowolona – szalała z zazdrości, gdyż wiedziała że zainteresowanie Henryka innymi kobietami stanowiło dla niej zagrożenie. W końcu Anna sama była damą dworu poprzedniej krolowej, i to swoim wdziękiem i urodą podbiła serce Henryka. Wyznaczyła więc ścieżkę pozostałym kobietom, pokazując im że skoro jej się udało zdobyć Krola, to im może też się poszczęścić. Zazdrosna Anna uknuła intrygę mającą na celu pozbycie się nowej miłości Henryka. Pomogla jej w tym Jane Rochford. Gdy Henryk odkrył co się dzieje, wpadł w złość i wygnał Lady Rochford na kilka miesięcy, a samej Annie powiedzial że powinna ‘zamknąć oczy (na jego niewierność) jak to robiła osoba lepsza od niej (czyli Katarzyna Aragońska).’. W czasach, kiedy od króla spodziewano się, że będzie mieć kochanki, posiadanie nałożnicy nie było czymś zaskakującym. Henryk mógł wciąż kochać swoją żonę, a pomimo tego miec na boku kochanki. Jednak Anna Boleyn nie była pod tym względęm tak tolerancyjna jak Katarzyna Aragońska. Róznica pomiędzy Anną a Katarzyną była olbrzymia – Katarzyna pochodziła z królewskiej rodziny i była wychowana aby zostać Królową. Anna natomiast zdobyła swoją pozycję poprzez oddziaływanie na Henryka. Dopóki Henryk VIII był zakochany i wpatrzony w Annę, ona była bezpieczna. Jednak gdy zaczął zwracać uwagę na inne kobiety, Anna mogła równie dobrze skończyć jak Katarzyna, wygnana i poniżona. Nie mogła więc dopuścić aby Henryk się nią znudził.

Anna Boleyn jako metresa była pociągająca i atrakcyjna – bystra, inteligentna, o ciekawej urodzie. Jednak jako żona miała przede wszystkim jeden obowiązek – urodzić syna. Po ślubie Anna chciala połączyć w sobie cechy kochanki i żony, jednak było to niemożliwe. Henryk, z natury kochliwy i romantyczny, lubił być zakochany, dlatego też gdy Anna rozczarowala go najpierw w 1533 a później w 1534 r., rozpoczął poszukiwania nowej damy serca. Związek Anny i Henryka nie należał do łatwych i stabilnych – był raczej burzliwy, pełny namiętności, wzlotów i upadków. Według Chapuysa, kłótnie pomiędzy nimi były zwykłymi ‘kłótniami kochanków’ jak w każdym związku.

Syn

Scena z serialu 'Dynastia Tudorów'

Wielu historyków uważa, że gdyby Anna Boleyn urodziła męskiego potomka, nie skończyłaby na szafocie. Jednak nigdzie nie ma wzmianki o tym, że Henryk VIII pragnął pozbyć się żony ze względu na to że nie dała mu syna. Ostatnia odnotowana ciąża (trzecia) miała miejsce w styczniu 1536 r. – wtedy Anna poroniła (przypuszczalnie był to chłopiec). Jednak nic nie wskazuje na to, że Henryk dał za wygraną, zwłaszcza gdy usłyszał od Anny, że to on ‘ponosi winę za to co się stało, gdyż złamał jej serce wdając się w romanse z innymi kobietami’ (G.W. Bernard, autor najnowszej biografii Anny Boleyn pisze,że podczas tej sytuacji król Henryk bardzo się przejął i zostal z Anną aby ją pocieszać po poronieniu).

Anna Boleyn cieszyła się uznaniem Króla do kwietnia 1536. Jeszcze wtedy Henryk VIII walczył aby jego żona została oficjalnie uznana za jego królową i matkę następczyni tronu. Według Alison Weir (Lady in the Tower) wkrótce Henryk zaczął mieć wątpliwości czy Anna jest w stanie urodzić mu syna. Henryk już przechodził przez gorycz utraty kolejnych potomków – Katarzyna Aragońska była w ciąży sześć razy, ale jedynym dzieckiem jakie przeżyło była Maria. Wtedy, Henryk tłumaczył niezdolność Katarzyny do urodzenia syna tym, że poślubił on żonę swego brata i w ten sposób obraził Boga który odmawia mu dzieci (w tym przypadku męskiego potomka). Kiedy jednak Anna Boleyn okazała się niezdolna do urodzenia chłopca, Henryk (nie wiadomo czy sam, czy też za czyimś podszeptem) zaczął zastanawiać się czy Anna nie jest ‘czarownicą’. Wiele znaków na ciele Anny miało ‘świadczyć’ o jej tajemnych mocach – m.in. znamiona, narośl na paznokciu (‘szósty palec’). Sam fakt że Anna nie mogła urodzić syna tłumaczono tym, że popełniła jakieś grzechy ktore rozgniewały Boga, dlatego nie chce on pozwolić jej na urodzenie następcy tronu.

Początek maja 1536 r. był jak zwykle wesołym wydarzeniem  – odbywałay się pierwszomajowe turnieje. Król i Królowa siedzieli razem obserwując zmagania i potyczki. Radosny początek miesiąca był wstępem do krwawego końca – 19 maja 1536 r. Anna Boleyn została ścięta na podstawie fałszywych oskarżeń o czary, cudzołóstwo, kazirodztwo i zdradę stanu.Jak Henryk VIII odnosił się do egzekucji? Czy kiedykolwiek w późniejszym życiu wspominał Annę, dla której poświęcił całe królestwo? Cóż, nigdy bezpośrednio się o niej nie wypowiadał, ale było kilka sytuacji :

- kiedy mała Elżbieta wyrosła ze swych ubrań, jej opiekunka, Lady Bryan poprosiła Króla o pieniądze na nowe – wtedy Henryk VIII odparł ‘Czyż jest ona moim dzieckiem? Wszysycy wiedzą iż jej matka to wielka nierządnica, a jej ojciec to zdrajca Henryk Norris’. Oczywiście Henryk nie wierzył w te słowa, gdyż już kilka miesięcy później, kiedy emocje po egzekucji Anny Boleyn opadły, a jego nowa żona urodziła mu syna, Henryk powitał na dworze Elżbietę, nazywając ją ‘małą Elżbietką’,

- kiedy Jane Seymour, trzecia żona, odważyła się prosić Henryka o pomoc w sprawie Pielgrzymki łaski, Henryk wybuchł złością : ‘nie mieszaj się w moje sprawy’ odpowiedział gwałtownie, ‘pamiętasz jak skończyła poprzednia królowa?’ – Henryk wspomniał Annę Boleyn, która straciła głowę m.in. dlatego że za bardzo mieszała się w sprawy państwa.

- po śmierci Jane Seymour, rozpoczęły się poszukiwania kolejnej żony dla Henryka VIII. Szukano jej także we Francji, jednak Henryk VIII odparł iż ‘ma już dość kobiet o francuskich zwyczajach’ – odnosił się tutaj na pewno do Anny Boleyn, która spędziła kilka lat na francuskim dworze. Po powrocie do Anglii, Anna promowała francuską kulturę oraz modę. Być może zachowywała się jak prawdziwa Franucuzka, i dlatego też Henryk nie chciał nikogo kto by o tym przypominał.

- podczas małżeństwa z Anną Kliwijską, nowa królowa pragnęła aby Elżbieta Tudor przybyła na dwór, gdyż pisała list z prośbą o pozwolenie. Małżeństwo Henryka i Anny Kliwijskiej było nieudane, dlatego też Król odparł iż matka Elżbiety tak bardzo różniła się od jego nowej królowej, że lepiej byłoby aby nigdy się nie poznały. Według źródeł ta sytuacja nie była prawdziwa, a raczej oparta na domysłach.

Podsumowując, uważam iż Henryk VIII i Anna Boleyn na pewno byli szczęśliwi przez prawie 10 lat związku (od 1527 do  1536), z tym że pod koniec relacje między nimi znacznie się pogorszyły. Anna Boleyn była kobietą porywczą, pełną temperamentu i zazdrosną. Henryk VIII z trudem tolerował wybuchy zazdrości ze strony Anny, które uważał za przejaw dumy i chęci ograniczenia jego wolności. Anna natomiast pragnęła króla jedynie dla siebie, gdyż wiedziała że z chwilą gdy Hneryk zacznie się od niej oddalać, jej pozycja będzie zagrożona (prawdopodobnie Anna doskonale wiedziała jak podatny na manipulację jest jej mąż).  Czy Henryk i Anna byli kochającym się małżeństwem? Moim zdaniem jak najbardziej. Kłótnie i wybuchy gniewu były u nich na porządku dziennym, ale tylko z jednego powodu – oboje byli mocnymi charakterami, a starcie takich osobowości zawsze kończy się wybuchem.

A co WY sądzicie o małżeństwie Henryka i Anny?

Źródła :

1. Eric Ives : ‘The Life and Death of Anne Boleyn’

2. G.W. Bernard: ‘Fatal Attractions’

3. Alison Weir: ‘The Lady in The Tower’

  • Language

  • Archives

    • 2017 (8)
    • 2016 (7)
    • 2014 (2)
    • 2013 (9)
    • 2012 (22)
    • 2011 (70)
    • 2010 (9)
  • Newsletter

  • Facebook

  • Currently Reading

    ISBN:  9781848945371