Archive for the Category »Artykuły «
Lady Parker, Hans Holbein. Możliwy wizerunek Jane Rochford.
Jane Boleyn jest jedną z tych postaci wokół których od stuleci trwa zamieszenie. Według wielu źródeł, Jane Boleyn była główną oskarżycielką jej męza, Jerzego i jego siostry, królwej Anglii Anny Boleyn. Czy jednak prawda jest , że zeznania Jane pomogły skazać Annę i Jerzego? Jak rolę odegrała Jane w upadku tych dwojga? Czy podczas swojej egzekucji w 1542 r. Jane przyznała się do fałszywych oskarżeń z 1536 r.? Wszystkie odpowiedzi znajdziecie w tym artykule.
Kim była Jane Boleyn?
Urodziła się jako Jane Parker, córka Henryka Parkera 10. Barona Morley i Alice St. John, w Norfolk. Data jej narodzin pozostaje nieznana, podawane są dwie daty : 1505 i 1512. Jako krewna króla Henryka VIII, rodzina Jane była dobrze sytuowaną, bogatą i poważaną na dworze. Zwyczajem zamożnych rodzin było wysyłanie ich córek na dwór aby służyły Królowej ; tak też stało się z Jane – została damą dworu Katarzyny Aragońskiej jeszcze zanim ukończyła 15 lat. Jane wzięła również udział w spotkaniu pomiędzy Henrykiem VIII a Franciszkiem I w 1520 r., znanym w historii pod nazwą ‘Pól w Złotogłowiu’.
1 marca 1522 r. Jane Parker zagrała w przedstawieniu ‘The Chateau Vert’ w którym zadebiutowała na dworze Anna Boleyn. W przedstawieniu wzięło udział osiem kobiet, przedstawiających osiem największych cont cenionych w niewiastach : Piękno, Honor, Wytrwałość, Życzliwość, Wierność, Hojność, Litość oraz Miłosierdzie. Anna Boleyn wcieliła się w Wytrwałość – jakże trafna rola, gdyż Anna przez prawie 7 lat walczyła o pozycję królewskiej małżonki i królowej. W pozostałych rolach wystąpiły : Maria Boleyn (siostra Anny) jako Życzliwość, siostra Henryka VIII – Maria Tudor jako Piękno, Hrabina Devonshire jako Honor oraz Jane Parker jako Wierność. Naprzeciwko kobiet, stało ośmiu mężczyzn uosabiających pożądane cnoty : Miłość, Szlachetność, Młodość, Lojalność, Przyjemność, Łagodność oraz Wolność : wśród nich Król Henryk VIII grał miłość. Obecność Jane w tak prestiżowym przedsięwzięciu wskazuje na to, iż musiała uchodzić za ładną w swoich czasach, oraz że liczono się z jej rodziną.
Małżeństwo
W 1525 r. Jane Parker wyszła za Jerzego Boleyna, Wicehrabiego Rochford. Już wtedy Boleynowie byli szanowani i poważani na dworze, choć najlepsze czasy wciąż były przed nimi. W prezencie ślubnym państwo młodzi otrzymali od króla Henryka VIII dwór Grimston Manor w hrabstwie Norfolk. Po ślubie Jane Parker stała się znana jako Lady Rochford i tak właśnie ją tytułowano.
Przyjęto tezę że małżeństwo Jane i Jerzego było nieszczęśliwe. W biografii Anny Boleyn , profesor Retha Warnicke podaje argument iż powodem nieudanego małżeństwa była homoseksualna orientacja Jerzego. Warnicke jednak słynie ze swoich dość oryginalnych i kontrowersyjnych opinii – według niej wszyscy mężczyźni oskarżeni o cudzołóstwo z królową byli homoseksualistami. Ta opinia nie znalazła jednak aprobaty wśród historyków.
Innego zdania o małżeństwie Jane i Jerzego jest Julia Fox, autorka jedynej nowoczesnej biografii Jane Parker, ‘Jane Boleyn : The True Story of Infamous Lady Rochford’ ; według Fox, małżonkowie cieszyli się bliskimi relacjami, a ich małżeństwo było szczęśliwe. Tezę o homoseksualności Boleyna odrzuca także Eric Ives. Jeżeli już małżeństwo to nie było udane, to być może z powodu licznych romansów Jerzego, bowiem był on znanym dworskim kobieciarzem.
Przez lata do Jane przylgnął przydomek ‘niecnej Lady Rochford…która zasłużyła na swój los gdyż to ona sprowadziła Annę Boleyn, jak również swego męża na szafot’ (C.Coote, historyk z okresu wiktoriańskiego) . Czy jednak Jane faktycznie przyczyniła się do upadku Anny i Jerzego? Przyjrzyjmy się bliżej relacjom pomiędzy nimi.
Jane Rochford i Anna Boleyn
Lady Rochford w serialu 'Dynastia Tudorów', w tę rolę wcieliła się Joanne King/Zdjęcie: Jonathan Hession/Showtime
Powszechnie przyjęto iż Jane nie przepadała za siostrą swojego męża, Anną Boleyn. Nie wiadomo czy jest to prawda i kiedy wogóle rozpoczął się okres niemiłych stosunków między nimi, ale wiadomo, że jeszcze w roku 1534 Jane pomogła Annie pozbyc się z dworu nieznanej z imienia nowej kochanki króla Henryka VIII. Gdy Henryk odkrył udział Lady Rochford w tej intrydze, wygnał ją z dworu na kilka miesięcy, a z Anną Boleyn pokłócił się i przez 3 dni nie rozmawiali ze sobą.
Możliwe, że po wygnaniu z dworu Jane straciła zaufanie do Anny i żywiła do niej urazę, że ta nie potrafiła przekonać Henryka aby jej nie ukarał? Możliwe jest także inne wytłumaczenie dlaczego Jane nie lubila Anny – Boleynowie byli zwolennikami reformacji, a Jane i jej rodzina byli katolikami. Ojciec Jane, Lord Morley, dobrze znał biskupa Jana Fishera, który został ścięty w 1535 r. kiedy odmówił uznania Henryka za głowę kościoła. Winą za egzekucję obarczano przede wszystkim Annę Boleyn, możliwe więc że stosunek Parkerów do Boleynów uległ zmianie. Parkerowie wiązali również nadzieję królestwa z Marią Tudor, córką Katarzyny Aragońskiej, i możliwe że obwiniali Annę za niedolę katolickiej królowej Katarzyny. Możemu snuć wiele domysłów na ten temat.
Zła sława Lady Rochford
Przez lata do Jane przylgnął przydomek ‘niecnej Lady Rochford…która zasłużyła na swój los gdyż to ona sprowadziła Annę Boleyn, jak również swego męża, na szafot’ (C.Coote, historyk z okresu wiktoriańskiego) .
Również Jerzy Wyatt, wnuk poety Tomasza Wyatta który jak wiadomo był zakochany w Annie Boleyn, oraz przyjaźnił się z jej rodziną, napisał o Jane że jest ;
‘niegodziwą żoną, oskarżycielką własnego męża, szukającą jego własnej krwi’
Alison Weir w swojej ostatniej książce poświeconej upadkowi Anny Boleyn, ‘The Lady in the Tower’ napisała, że Jane Boleyn miała ‘talent do intryg’ gdyż nie tylko powszechnie znany jest jej udział w upadku Anny Boleyn, ale także przyzczyniła się ona do upadku piątej żony Henryka, Katarzyny Howard, za co ostatecznie równiez i Lady Rochford została ścięta.
Z kolei Antonia Fraser w ‘Sześciu żonach Henryka VIII’ pisze że
‘Najbardziej obciążające zeznanie złożyła małżonka Rochforda, Jane, która określiła łączące rodzeństwo stosunki jako “nadmiernie zażyłe”. Rochford miał w odpowiedzi gorzko zwrócić się do sędziów – “Jesteście skłonni uwierzyć w moją straszliwą winę na podstawie jedynego świadectwa tej kobiety.”
Rola Jane w upadku Anny i Jerzego Boleyn
Biografia Jane Boleyn
W maju 1536 r. Anna i Jerzy Boleyn zostali aresztowani pod zarzutami zdrady stanu i kazirodztwa, Anna została dodatkowo oskarżona o popełnienie cudzołóstwa z czterema mężczyznami oraz zmuszenie króla do małżeństwa poprzez czary. Oczywiście zarzuty były spreparowane, nie istnieją żadne sensowne dowody wskazujące na winę Anny i Jerzego. Co zeznała Lady Rochford?
Wielu historyków debatuje nad tym co powiedziała Jane Boleyn oraz czy faktycznie była główną informatorką Cromwella w sprawie domniemanego kazirodztwa pomiędzy królową a jej bratem? Zacytuję tu Erica Ivesa, który w biografii Anny Boleyn ‘The Life and Death of Anne Boleyn’ pisze iż ;
‘To Jane poinformowała Koronę na temat seksualnych możliwości króla , cytując de Carla, podczas procesu Jerzey Boleyn miał powiedziec ; ‘na podstawie słów jednej kobiety jestescie gotowi uznać mnie za nikczemnika i opierając się na tych przypuszczeniach będziecie mnie sądzić’. Nieznany z imienia człowiek goszczący w Londynie w maju 1536 r. miał napisac iż ‘osobą która bardziej z zazdrości aniżeli troski o króla zdradziła ten jakże nieszczęsny sekret, a wraz z nim imiona tych którzy wdali się w niecne praktyki z grzeszną królową’
Własna opinia Ivesa na ten temat jest ukształtowana przede wszystkim na podstawie słów biskupa Burneta, żyjącego w siedemnastym stuleciu, który mial dostęp do źródeł opisujących wydarzenia z tamtego okresu. Według biskupa Jane Boleyn ‘złożyła zeznanie iz pomiędzy królową a jej bratem istniała taka pufalość jakiej nie da się wytłumaczyć ich więzami krwi’ oraz że to ona ‘nosiła różne historie do króla lub o nim’.
Wiemy że przy pewnej okazji Anna Boleyn głośno powiedziała Jane że król ‘nie ma ani umiejętności ani wigoru aby zaspokoić kobietę’ co mogło sugerować iż Henryk VIII był impotentem. Zdedycdowanie Anna wykazała się brakiem taktu mówiąc o tak intymnym szczególe jej małżeńskiego życia z królem, i nie powinna się nim dzielić. Jednak nie znamy dokładnie okoliczności w jakich te słowa zostaly wypowiedziane ; znając usposobienie i temperament Anny może zdenerwowało ją coś co powiedziała jej bratowa i dlatego zdecydowała się na taką uwagę odnosnie jej własnego życia? Być może Jane Boleyn własnie tą sytuację opowiedziala Cromwellowi? Julia Fox pisze o tym w ten sposób :
‘Powtórzyła Cromwellowi niedyskretne słowa Anny o problemach Henryka…Ta słabość podczas sledztwa sprawiła że Jane zyskała przyszłych przeciwników – szczęśliwych że znaleźli kozła ofiarnego by oszczyścić króla z haniebnebnego zarzutu bezdusznego uśmiercenia jego niewinnej żony – powodu aby utrzymywac że to jej dowód pozwolił nabrać króla i zniszczyć Annę i Jerzego. Powtórzyła sekret Anny swojemu mężowi, co samo w sobie stanowi dowód na raczej pełen zaufania a nie nieudany związek, i to samo wyznała Cromwellowi. Tak czy inaczej, nie zrobiła nic wiecej niż to’.
Anna Boleyn i Lady Rochford w serialu 'Dynastia Tudorów'
Julia Fox argumentuje więc że Jane nie zrobiła nic ponad to że powiedziała Cromwellowi o fatalnych słowach Anny. Mnie szczególnie zainteresowały słowa Fox na temat samej natury przesłuchania :
‘Jak często Anna i Jerzy się spotykali? Kto jeszcze był wtedy obecny? Czy zawsze byli sami? Czy kiedykolwiek Jerzy przychodził do sypialni swej siostry? Czy była wtedy w łózku? Czy kiedykolwiek był z nią wtedy sam na sam? O czym rozmawiali? Czy kótreś z nich mówiło o królu? …Postawiona przed takimi bezpardonowymi, nieustannymi pytaniami na które musiała odpowiedzieć gdyż nie miała innego wyboru, Jane na szukała w pamięci każdego szczegółu który sobie przypomniała. To nie był czas na zuchwałość i w kazdym razie aresztowania były tak nagłe i niespodziewane że nie było czasu na rozmyślanie jakie zeznanie mogło być krzywdzące, co mogłoby zostac wypaczone… Jane nie była skora to opowiastek ale ugięła się pod presją bezwględnego przesłuchania’
Wydaje mi się że Julia Fox trafiła w samo sendo ; aby uzyskać zeznanie Cromwell nie cofnął się przed niczym – przypomnijmy sobie chociażby że torturował jedynego z pięciu oskarżonych o cudzołóstwo mężczyzn – Marka Smeatona, tylko dlatego że ten był muzykiem i mógł zostac poddany mękom. Pozostałych oskarżonych nie mógł torturować z racji ich wysokiego urodzenia. Być może, znając naturę Cromwella, podczas przesłuchan był zimny, bezwględny i za wszelką cenę chciał wydobyć jakiekolwiek zeznania, które wskazywałby chociaż na najmniejszą winę Anny lub Jerzego? Być może zagroził Lady Rochford że jeżeli nie wyjawi wszystkiego co wie, sama trafi na szafot? Może to młoda kobieta po porstu spanikowała? Może obawiała się że sama jest w niebezpieczeństwie? A może po prostu zrelacjonowała słowa Anny, nie dodając od siebie nic? W końcu słowa królowej były bezmyślne i z łatwością mogły świadczyć o jej winie.
A co powiedziec o ostatnich słowach jane Boleyn przed jej śmiercia w 1542 r? Według kilku źródeł, powiedziala :
‘Umieram dzisiaj gdyż dostarczyłam zeznań przeciw mojemu mężowi i Królowej Annie. To co wtedy powiedziałam to nieprawda’.
Osobiście nie wierzę w to ‘wyznanie’ ponieważ żaden z naocznych świadków egzekucji nie wspomniał o tych słowach, a na pewno byłyby warte zanotowania biorąc pod uwagę że na podstawie tych rzekomych zeznań Anna i Jerzy stracili zycie. Francuski ambasador Marillac napisał że Jane dała ‘długą przemowę’ natomiast kupiec Otwell Johnson powiedział iż ‘przeprosiła ona za wiele grzechów’ czyli uczyniła dokładnie to samo co każdy z nas powiedziałby w obliczu śmierci.
Po śmierci męża
17 maja 1536 r. Jerzy Boleyn został ścięty, dwa dni później również jego siostra, Królowa Anna straciła życie. Na jakiś czas Jane Boleyn opuściła dwór. Powróciła po około roku i została damą dworu Jane Seymour. Niestety, nowa królowa zmarła w październiku 1537 r., po narodzinach jedynego syna. Lady Rochford pozostała na dworze ; miała własne komnaty i służbę.
Gdy Henryk VIII ożenił się z Anną Kliwijską, Jane Rochford została jej damą dworu ; niestety małżeństwo zostało anulowane po 6 miesiącach, i to właśnie zeznania Jane Rochford pomogły unieważnić ten związek ; wyznała bowiem iż Królowa Anna powiedziała jej że małżęństwo z Henrykiem VIII nie zostało skonsumowane.
Egzekucja Lady Rochford przedstawona w serialu 'Dynastia Tudorów'
Tuż po zakończonym związku z Anną Kliwijską, Henryk VIII poślubił nastoletnią Katarzynę Howard, kuzynkę Anny i Jerzego Boleyn. Młoda królowa wdała się w romans z ulubionym dworzaninem Henryka, Tomaszem Culpepperem, a ich spotkania organizowała Lady Rochford. Gdy romans wyszedł na jaw, wszyscy troje ropoczęli obrzucać się nawzajem błotem. Katarzyna Howard utrzymywała że Jane Rochford zachęcała ją do romansu, lecz osobiście uważam że królowa próbowała w ten sposób ratować własną skórę. Lady Rochford została aresztowana i w więzieniu zaczęła zdradzać symptomy choroby psychicznej. Według prawa nie można było wykonać egzekucji na osobie psychicznie chorej lecz Henryk zmienił ten stan i Lady Rochford straciła głowę. Gdy dowiedziała się że pomimo choroby zostanie ścięta, jej stan się poprawił. Czy sprytnie udawała aby uciec od śmierci? Możliwe. Jane Rochford straciła życie 13 lutego 1542 roku, zaraz po Katarzynie Howard.
Nie oceniam postępowania Jane Rochford. Myślę że nie można obarczyć ją winą za śmierć Anny i Jerzego Boleyn ; moim zdaniem Cromwell miał wystarczającą ilość wyimaginowanych dowodów przeciwko nim, i bez względu na to co i w jaki sposób powiedziała Jane, było bez znaczenia. Nazywanie JAne Rochford główną oskarżycielką jest krzywdzące gdyż Cromwell jeszcze zanim uruchomił przesłuchania wiedział, że Królowa i cała frakcja skupiona wokół niej musi pójść na dno. Anna Boleyn musiała zginąć aby Henryk VIII mógł ożenić się ponownie, oraz aby Cromwell nie stracił swej pozycji a być może nawet głowy. Faktem jest że Anna Boleyn sama mogła przynić się do swego upadku. To ona przecież w swej lekkomyślności wyznała Jane Rochford iż król ‘nie ma ani umiejętności ani wigoru by zaspokoić kobietę’. Czy zatem można winić Jane za to, że zrelacjonowała tą sytuację podczas przesłuchań? Myślę że nie.
A co Wy sądzicie na ten temat? Czy uważacie że przedstawienie Jane Rochford w kulturze (‘Kochanice Króla’, ‘Dynastia Tudorów’) jako czarnego charaketeru jest sprawiedliwe? A może zasłużyła na taki obraz gdyż rzeczywiście była nikczemna? Chętnie poznam Wasze opinie.
Źródła:
Eric Ives ‘The Life and Death of Anne Boleyn: The Most Happy’
Julia Fox ’Jane Boleyn : The True Story of Infamous Lady Rochford’
Antonia Fraser ‘Sześć żon Henryka VIII’
Alison Weir ‘The Lady in the Tower’
Tomasz Wyatt
W dzisiejszym artykule przedstawię Wam związek Anny Boleyn i Tomasza Wyatt’a. Nazwisko Wyatt’a łączone było z nazwiskiem Anny już od dawna, zanim jeszcze król Henryk VIII obdarzył Annę gorącym uczuciem. Relacje pomiędzy przyszłą królową a nadwornym poetą nie są do końca jasne, nie wiemy bowiem czy Anna Boleyn odwzajemniała uczucie Tomasza Wyatta, oraz co tak naprawdę ich łączyło.
Tomasz Wyatt urodził się przypuszczalnie w roku 1503 na zamku Allington w hrabstwie Kent, około 30 km od zamku Hever, gdzie mieszkała rodzina Boleyn. Ojciec Tomasza, Henryk Wyatt, cieszył się licznymi przywilejami na dworze królewskim ; był członkiem Tajnej Rady (Privy Council) Henryka VII, i zaufanym doradcą w początkach panowania Henryka VIII. Po ukończonej edukacji w Cambridge, młody Wyatt został oficjanie wprowadzony na dwór Henryka VIII. Wielokrotnie był mianowany ambasadorem i z tego powodu podróżował po Europie. Chociaż poezja Wyatta nie została opublikowana za jego życia – pierwszy zbiór jego wierszy wydano 15 lat po jego śmierci – wywarł on ogromny wpływ na angielską poezję, wprowadzając m.in. sonety.
W 1521 r. Wyatt poślubił Elżbietę Brooke, lecz małżeństwo to nie należało do udanych. Elżbieta miała romans, co doprowadziło do separacji małżonków, po której Elżbieta otwarcie żyła ze swoim kochankiem. Wyatt i Brooke mieli syna, Tomasza Wyatta Młodszego, który stanął na czele ‘Rebelii Wyatt’a’ podczas panowania Marii Tudor, za którą został ścięty w 1554 r.
Według biografii Anny Boleyn napisanej przez Jerzego Wyatta, wnuka Tomasza, poeta spotkał ‘tę nową piękność’ gdy młoda Boleynówna powróciła z Francji do Anglii zimą 1522 roku. Czy była to miłość od pierwszego wejrzenia? Prawdopodobnie tak, ponieważ Wyatt był wręcz zauroczony Anną. Nie wiadomo jednak nic o stosunku samej Anny do Tomasza ; czy również zakochała się w nim? Z całą pewnością Anna Boleyn była świadoma uczucia Wyatta, ale czy sama dawała mu jakies sygnały zachęcające do zalotów? Wiemy że w 1522 r. Henryk VIII jeszcze nie był zakochany w Annie, lecz w jej starszej siostrze, Marii. Jeszcze przez kilka następnych lat Henryk nie zwracał uwagi na ‘drugą siostrę Boleyn’ a sama Anna nie wiedziała co ją czeka ; czy zostanie żoną Jamesa Butlera? Czy też może stanie się Hrabiną Northumberland poprzez małżeństwo z Henrykiem Percy’m? Tak czy inaczej, do małżeństwa Anny nie doszło i w 1526/27 roku sam Henryk VIII zainteresował się siostrą swej byłej kochanki.
PoezjaNie istnieją żadne historyczne źródła które potwierdzałyby związek pomiędzy Anną Boleyn i Tomaszem Wyattem. Nie wiadomo czy było to jedynie platoniczne uczucie ze strony poety, czy też może Anna Boleyn coś do niego czuła? Wielu historyków doszukuje się dowodów w poezjii Wyatt’a. Profesor Eric Ives zauważa ;
‘Nie możemy stwierdzić jaka była natura związku pomiędzy Anną a Tomaszem. Od szesnastego stulecia były na tym tle nieporozumienia, i nawet dzisiejsi historycy wydają się bardzo skupieni na próbach dociekań czy Anna dzieliła czy tez nie dzieliła łoża Wyatta. Jego wiersze przynoszą dowody z pierwszej ręki lecz budzą stare jak świat pytanie, ‘na ile autobiograficzna jest poezja?’ Niektóre wiersze są rzeczywiście odbiciem realnych wydarzeń : egzekucje domniemanych kochanków Anny Boleyn a później egzekucja Cromwella, osobiste nieszczęścia i aresztowania Wyatt’a. Jednak wiersze o związkach są znacznie bardziej skomplikowane. ‘ / Life and Death of Anne Boleyn, Eric Ives, str. 68/
Następnie profesor cytuje wiersz który został napisany w 1532 r. i odnosił się do konkretnego wydarzenia, niestety nie znalazłam polskiego tłumaczenia ;
Somtime I fled the fire, that me so brent,
By sea, by land, by water, and by wynde:
And now, the coales I folow, that be quent,
From Douer to Calais, with willing minde,
Lo, how desire is both furth sprong, and spent:
And he may see, that whilom was so blinde:
And all his labour, laughes he now to scorne,
Meashed in the breers, that erst was onely torne.
Wyatt pisze tu o ucieczce od ognia który go palił – być może na myśli miał nieodwzajemnioną miłość do Anny Boleyn, z której już się wyleczył, a teraz zmuszony jest znowu za nią podążać? Również wers ‘od Dover do Calais’ znaczy iż Wyatt podróżował wraz z królewską świtą na spotkanie pomiędzy Henrykiem VIII a Franciszkiem I, podczas którego Henryk oficjalnie przedstawił Franciszkowi Annę Boleyn jako jego przyszłą żonę i królową.
Kolejny wiersz nosi tytuł ‘Chce kto polować wiem, gdzie znaleźć łanię’ i z całą pewnością odnosi się do Anny Boleyn ;
Chce kto polować — wiem, gdzie znaleźć łanię:
Dla mnie, niestetyż, za późno na łowy;
Tak-ci mię znużył ów pościg jałowy,
Że ledwie słyszę w dali rogów granie.
A przecie, mimo całe me znękanie,
Tropem zwierzyny dążę przez dąbrowy,
Niczym nie trzeźwiąc rozpalonej głowy,
Gdy w sieci jeno wiatr mi się dostanie.
Chce kto ją łowić — niech łowi, lecz szczerej
Zazna udręki: to jedno mu powiem.
Na smukłej szyi obróżkę albowiem
Ujrzy, a na niej z diamentów litery:
„Noli me tangere”, niech nikt nie stoi
O mnie, gdyż Cezar jeno mię oswoi”.
Dlaczego można uznać że wiersz ten jest o Annie? Chociaż nie ma dokładnej daty, można się domyślać iż jest to czas pomiędzy 1527 a 1528 rokiem, kiedy to Henryk VIII zainteresował się Anną. Wskazuje na to wers ‘Noli me tangere’ niech nikt nie stoi o mnie, gdyż Cezar jeno mię oswoi’. Zwrot ‘Noli me tangere’ oznacza ‘nie dotykaj mnie’ – Anna ma już zalotnika, którym jest Cezar – sam Król Henryk VIII. Również ‘smukła szyja’ jest tutaj odniesieniem do długiej szyi Anny, którą tak wszyscy podziwiali. Gdybyśmy chcieli zinterpretować ten wiersz w odniesieniu do uczuć samego Wyatta, to musielibyśmy uznać że był on jednym z wielu adoratorów którym Henryk VIII pokrzyżował plany : ‘Dla mnie, niestetyż, za późno na łowy’ pisze poeta, oraz dodaje ‘tak-ci mię znużył ów pościg jałowy,że ledwie słyszę w dali rogów granie’ . ‘Pościg jałowy’ może oznaczać bezowocne starania Wyatta o Annę, która może nawet nie zwracała na niego większej uwagi? ‘Ledwo słyszę w dali rogów granie’ – Wyatt nie był nawet blisko, lecz gdzieś z oddali podziwiał tę niedostępną ‘łanię’.
Charakter pisma Tomasza Wyatt'a
Jak pisze Eric Ives, są jeszcze co najmniej dwa poematy Tomasza Wyatta które można kojarzyć z Anną Boleyn ; jeden wiersz w formie zagadki, której rozwiązaniem jest słowo ‘Anna’ , drugim zaś fragment wiersza ‘If waker care, if sudden pale color’. W wierszu tym poeta ma nową wybrankę serca którą jest niejaka ‘Phylis’, czyli prawdopodobnie Elżbieta Darrell, z którą Wyatt związany był od 1537 roku, a która zajęła miejsce tajemniczej ‘Brunetki’. Kim jest owa brunetka? Z całą pewnością jest to Anna Boleyn, a wskazuje na to fragment ‘her that set our country in a roar’ czyli ‘ona przez którą w całym kraju zawrzało’. Niemniej jednak wiersz ten sugeruje, że Wyatt zapomniał o Brunetce, a teraz jest szczęśliwy z Phylis.
Jest też jeszcze jeden wiersz który zacytuję pod koniec, napisany podczas uwięzienia Tomasza Wyatta w Tower of London, podczas krawych wydrzeń maja 1536 r. kiedy to życie straciła Anna Boleyn oraz pięciu jej domniemanych kochanów. Poeta był świadkiem tych wydarzeń ponieważ jego okno miało widok na szafot na którym odbywały się egzekucje.
Poeta i Król : Walka o Annę
Jak już wcześniej wspomniałam, nie istnieją żadne dowody które mogłoby jednoznacznie określić zwiazek pomiędzy Anną Boleyn a Tomaszem Wyattem, jednak są pewne sytuacje które rzucają nieco światła na relację pomiędzy nimi.
Hiszpańska ‘Kronika Króla Henryka VIII’ (El Cronica de Rey Enrico) podaje iż pewnej nocy Tomasz Wyatt zawitał do Hever gdzie mieszkała Anna, która akurat wtedy była sama w domu. Będąc zaskoczona widokiem poety, leżąc w łózku Anna zapytała ‘Panie Wyatt, co też tu robisz o tak późnej porze?’ na co on odpowiedział iż szuka ‘pocieszenia’, po czym zaczął całować Annę. Ona jednak nie reagowała, a następnie uciekła na górę gdyż dochodziły stamtąd dziwne odgłosy. Po godzinie wróciła, a Wyatt zorientował się iż na górze Anna miała ukrytego innego kochanka. Według tej samej kroniki, Wyatt ostrzegł Króla Henryka gdy ten zainteresował się Anną Boleyn. Poeta wyznał królowi iż ‘nie jest ona dla niego dobrą partią’ ponieważ ‘prowadzi się ona tak niegodziwie i niemoralnie ; co wiem nie tyle z tego co powiadają inni, lecz z własnego doświadczenia gdyż obcowałem z nią cieleśnie’. Król na początku wielce zdziwiony odpowiedział poecie ‘Uczyniłeś jak godny zaufania sługa, jednakże upraszam cię byś milczał o tym coś powiedział i nikomu więcej tego nie powtarzał’. Oczywiście dzisiaj nie wiemy co jest prawdą a co tylko wymysłem pisarza, jednak ‘Cronical de Rey Enrico’ nie cieszy się uznaniem wśród historyków gdyż została napisana przez Hiszpanów którzy byli katolikami, oraz popierali Katarzynę Aragońską, a Annę Boleyn nazywali mianem ‘konkubiny’. Trudno więc oczekiwać iż będą sławili drugą żoną Henryka VIII, nawet gdyby była najbardziej cnotliwą kobietą na świecie.
Zamek Allington, w którym urodził się Tomasz Wyatt
Oddalając te absurdalne ‘rewelacje’ musimy skupić się na tym co jest najbardziej prawdopodobne. Rzetelnych informacji dostarcza biografia Anny Boleyn napisana przez Jerzego Wyatta, wnuka Tomasza. Co prawda biografia ma charakter pozytywny i przedstawia Annę w bardzo korzystnym świetle, a więc niektóre sytuacje mogą być nieco ubarwione, jednak nie ma powodów aby im nie wierzyć, zwłaszcza iż Jerzy Wyatt rozmawiał z naocznymi świadkami opisanych sytuacji. Przytacza on ciekawą sytuację którą zrelacjonowała dama dworu Anny Boleyn, Lady Gainsford. Według niej, Tomasz Wyatt skradł klejnot należący do Anny Boleyn i nosił go wokół swej szyi niczym trofeum. Podczas gry w kręgle z Henrykiem VIII i innymi dworzanami, Henryk wskazał na swoje punkty małym placem, na którym nosił pierścień od Anny Boleyn i powiedział ‘Panie Wyatt, powiadam Ci, to moje’ – oczywiście miał na myśli trofeum od Anny symbolizujące jej oddanie, a nie punkty w grze. Wyatt jednak nie dał się odstraszyć i pokazał klejnot należący do Anny i zaproponował iż wstążką na którym go nosi zmierzy odległość i rozczyści spór co do wygranej Króla. Henryk się zdenerował i rzucił ‘jeżeli tak to zostałem oszukany’ lecz tweyd pojawiła się sama Anna której sprzeczka dotyczyła ; wyjaśniła ona królowi iż nie dała Wyattowi klejnotu z własnej woli, gdyż poeta go skradł. Czy ta sytuacja naprawdę się wydarzyła? Moim zdaniem tak, chociaż została nieco zniekształcona przez czas – Anna Gainsford miała 80 lat gdy opowiadała tę historię, mogła więc coś pozmieniać. Albo Jerzy Wyatt specjalnie wyolbrzymił sytuację aby zobrazować rywalizację pomiędzy królem a poetą.
Co jeszcze wiemy na temat relacji pomiędzy Anną a Tomaszem? W 1530 r. Ksiażę Suffolk wspomniał o mężczyzźnie który na pewien czas został oddalony z dworu gdyż za bardzo interesował się Anną Boleyn. Czy chodziło o Wyatta? Wiemy że w 1527 r. poeta został wysłany z misją dyplomatyczną za granicę, choć nie wiadomo czy został zmuszonny czy też sam chciał wycofać się z konkurencji o serce Anny.
Wygląda na to iż Wyatt postanowił usunąć się i dać Henrykowi wolną rękę w zdobyciu Anny. W 1532 jak już wcześniej napisałam, Wyatt towarzyszył królewskiemu orszakowi w podróży do Calais, a w czerwcu 1533 służył podczas koronacji Anny Boleyn. W 1535 r. został pasowany na rycerza, więc pozostawał w łasce króla.
Czarne chmury zebrały się nad poetą w maju 1536 roku. Wtedy to Królowa Anna Boleyn została oksarżona o cudzołóstwo, kazirodztwo z własnym bratem, czary oraz zdradę stanu. Królowa została aresztowana, a wraz z nią pięciu jej domniemanych kochanków ; Jerzy Boleyn, Franciszek Weston, William Brereton, Henryk Norris oraz Mark Smeaton. Choć nie wiadomo dokładnie kiedy Wyatt został aresztowany, musiało to wydarzyć się już po aresztowaniach pięciu głównych oskarżonych oraz samej Anny. Dlaczego Wyatt został wciągnięty w ten skandal? Czy sugeruje to iż faktycznie coś łączyło go z Anną Boleyn? Być może plotki o jego zainteresowaniu Anną zanim została królową dotarły do Cromwella, lub po prostu Cromwell który przyjaźnił się z rodziną poety, aresztował go aby był choć jeden podejrzany który faktycznie coś czuł do Anny? Tak czy inaczej, Tomasz Wyatt został uwolniony i powrócił do łask królewskich, co sugeruje, że jego zainteresowanie Anną mogło być czysto platoniczne i nigdy nie wykroczyło poza ramy zakochania ze strony poety.
Wyatt był świadkiem krawywch egzekucji pięciu mężczyzn oskarżonych o cudzołóstwo z Anną Boleyn, gdyż okno jego celi miał widok na szafot. Nie wiemy czy Wyatt widział egzekucję samej Anny ; nie wspomniał o niej w wierszu w którym rozpacza nad śmiercią jej ‘kochanków’, lecz może to być zabieg celowy. Możliwe że poeta nie chciał aby jego imię w jakikolwiek sposób było łączone z potępioną królową.
V. Innocentia Veritas Viat Fides Circumdederunt me inimici mei
Who list his wealth and ease retain,
Himself let him unknown contain.
Press not too fast in at that gate
Where the return stands by disdain,
For sure, circa Regna tonat.
The high mountains are blasted oft
When the low valley is mild and soft.
Fortune with Health stands at debate.
The fall is grievous from aloft.
And sure, circa Regna tonat.
These bloody days have broken my heart.
My lust, my youth did them depart,
And blind desire of estate.
Who hastes to climb seeks to revert.
Of truth, circa Regna tonat.
The bell tower showed me such sight
That in my head sticks day and night.
There did I learn out of a grate,
For all favour, glory, or might,
That yet circa Regna tonat.
By proof, I say, there did I learn:
Wit helpeth not defence too yerne,
Of innocency to plead or prate.
Bear low, therefore, give God the stern,
For sure, circa Regna tonat.
Po polsku mam fragment tego wiersza :
Istnieje też drugi wiersz o egzekucjach z maja 1536 r. ‘In mourning wise since daily I increase’ w którym Tomasz Wyatt wymienia imiona pięciu zabitych mężczyzn oraz wyraża opinię iż byli niewinni, choć wyznaje iż Smeaton zasłużył na smierć. Myślę że miał na myśli iż Smeaton zasłużył by umrzeć gdyż skłamał iż łączyło go coś z królową.
Podsumowując uważam iż Tomasz Wyatt na pewno był zakochany w Annie Boleyn, jednak ona nie wyrażała większego zainteresowania jego osobą. Wyatt był przystojny, elegancki i dowcipny jednak nie mógł zaoferować Annie nic poza statusem kochanki, ponieważ miał żonę (z którą pozostawał w separacji z powodu jej zdrady). Anna Boleyn natomiast nie chciała być nawet królewską metresą, a co dopiero metresą poety. Niewątpliwie schlebiało jej iż ma adoratora piszącego o niej wiersze, jednak właśnie te wiersze świadczą iż Anna odrzuciła zaloty Wyatta. Gdy zgodziła się wyjść za Henryka VIII, poprosiła go aby odesłał poetę z dworu, prawdopodobnie z obawy o jej dobre imię. Również zwolenienie Wyatta z aresztu w 1536 r. Jest dla mnie dowodem, iż nie łączyło go z Anną Boleyn nic poza platonicznym uczuciem.
A co Wy uważacie na ten temat?
Anna Boleyn oraz jej słynny naszyjnik z pereł z literą 'B'.
Dostałam od Was kilka maili z pytaniami co stało się z przedmiotami należącymi do Anny Boleyn po jej śmierci . Chodziło Wam głównie o słynny naszyjnik z pereł, z literką ‘B’ jak Boleyn, który Anna tak chętnie nosiła na swojej sługiej szyi. Z chęcią odpowiem.
Dzisiaj niestety ciężko jest jednoznacznie stwierdzić co stało się z biżuterią oraz strojami Anny Boleyn (czy też innymi przedmiotami których używała), ale wskazówkę znajdujemy w książce Antonii Fraser ‘6 żon Henryka VIII’. W rozdziale poświęconym Katarzynie Parr, Antonia Fraser pisze :
‘Poza strojami szytymi na zamówienie, królowa Katarzyna odziedziczyła też pokaźną kolekcję ubiorów swej poprzedniczki, przechowywanych w Baynard’s Castle (gdzie tradycyjnie magazynowano garderobę królewskiej małżonki). Choć zwyczaj przechowywania i przekazywania następczyni ubrań poprzedniczki wydaje się makabryczny – trudno się wręcz tu oprzeć analogiom do baśni o Sinobrodym – ma on pełne uzasadnienie praktyczne, ponieważ wykwintne suknie miały w szesnastym wieku ogromną wartość. Konny posłaniec wyprawiony do Londynu, by przywieźć “z Baynard’s Castle podbite futrem płaszcze dla Jaśnie Oświeconej Królowej”, często więc powracał na odbywający objazd dwór, ze strojami należącymi poprzednio do Katarzyny Howard, które musiała zostawić wyjeżdżając do Syonu, i nikt nie był tym zakłopotany.’
A więc z tego cytatu wynika iż królowe często nosiły suknie po swojej poprzedniczce i nikogo to nie gorszyło. Dziwnie byłoby nosić suknie należące do królowej która została ścięta, jednak tak właśnie było. Być może również suknie Anny Boleyn stały się własnością Joanny Seymour, poślubionej przez Henryka zaledwie 11 dni po egzekucji drugiej żony. Możliwe że Joanna nawet nie chciała ich nosić, bowiem Anna uwielbiała modę francuską, która podkreslała atrakcyjność i zmysłowość, Joanna natomiast znana była z surowego podejścia do ubioru. Jeżeli ubrania Anny zostały przechowane, to prawdopodobnie trafiły do garderoby pozostałych żon Henryka. Ale możliwa jest też inna wersja – skoro Henryk VIII rozkazał zniszczyć wszystkie podobizny Anny, być może pozbył się również jej strojów.
Elżbieta Tudor na portrecie symbolizującym akt sukcesyjny Henryka VIII ; widać wyraźnie iż nosi ona naszyjnik z literą 'A'
A co z biżuterią Anny Boleyn? Charakterystyczny naszyjnik z pereł z literką ‘B’ jak również broszka z inicjałami AB, oraz naszyjnik z literą ‘A’ trafiły do córki Anny, Elżbiety. Pozostała biżuteria została przerobiona i używana przez inne królowe, lub sprzedana. Według Alison Weir, perły z naszyjnika Anny zdobią koronę obecnej Królowej Elżbiety II, ale nigdzie nie ma żadnego potwierdzenia tej informacji.
Co ciekawe, na portrecie przedstawiającym rodzinę Henryka VIII w Hampton Court widzimy Elżbietę Tudor noszącą naszyjnik z literką ‘A’. Możemy jedynie zgadywać dlaczego nosiła ten naszyjnik ; może dostała go po śmierci Anny Boleyn i nosiła aby upamiętnić swą matkę? A może po prostu naszyjnik ma charakter symboliczny : ma podkreslać iż Elżbieta jest córką ściętej za zdradę Anny? Lub stanowi hołd dla drugiej żony Henryka? Cały portret znajdziecie tu :
http://www.luminarium.org/renlit/henryfamily.jpg
Inne przedmioty
Pozostałe przedmioty należące do Anny Boleyn zachowane do dzisiaj to :
- Modlitewniki : jeden z nich znajduje się w British Library, pozostałe dwa na zamku w Hever.
- Złoty Puchar : prezent zrobiony specjalnie dla Anny Boleyn w 1535 roku, na którym widnieje jej symbol czyli koronowany sokół. Puchar został przekazany Elżbiecie Tudor, która z kolei dała go w prezencie swojemu medykowi. Ten przekazał puchar Kościołowi Parafii Św. Jana Chrzciciela , gdzie przedmiot ten znajduje się do dnia dzieiejszego.
- Zegar podarowany Annie przez Henryka VIII, z napisem ‘Dieu et mon droit’ (‘Bóg i moje prawo’), oraz motto Anny ‘The Most Happy’ czyli ‘Najszczęśliwsza’.
- Pierścień należący do Elżbiety I Tudor, przedstawiający miniturę jej samej oraz Anny Boleyn
- Moneta z 1534 r. – jedyny ocalały wizerunek Anny Boleyn, niestety jednak jest uszkodzony
- Listy Henryka VIII i Anny Boleyn, oraz list Anny do ojca z 1514 r.
Moneta z podobizną Anny Boleyn ; jedyny wizerunek jaki zachował się do dzisiaj
Podpis Anny z jej modlitewnika : 'le temps viendra' oraz 'je, anne boleyn' czyli 'przyjdzie czas' 'ja, Anna Boleyn'
Pozłacany puchar ; prezent od Henryka VIII dla Anny Boleyn, 1535 r.
Podpis Anny z jej modlitewnika ; 'Be daly proof you shall me fynde, to be to you bothe loving and kynde' co znaczy 'Codziennie dawac dowód ci będę,swej miłości i uczucia mego'
Polish
English
